— (241)

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گیلان
دانشکده پرستاری و مامایی شهید بهشتی رشت
مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت
پایان نامه
جهت دریافت مدرک کارشناسی ارشد آموزش پرستاری
(گرایش داخلی-جراحی)
عنوان:
بررسی سطح اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی گیلان و عوامل مرتبط با آن در سال 1392
استاد راهنما:
سرکار خانم ساقی موسوی
استاد مشاور:
سرکارخانم رامش مجدتیموری
پژوهش و نگارش:
سارا بی شیوه مقدم کودهی
تیر1393
شماره ثبت: 902124

دانشگاه علوم پزشکی وخدمات بهداشتی ودرمانی گیلان
دانشکده پرستاری ومامایی شهید بهشتی رشت شماره ثبت:902124
عنوان: بررسی سطح اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی گیلان و عوامل مرتبط با آن در سال 1392
استادراهنما: ساقی موسوی
استاد مشاور: رامش مجد تیموری ،احسان کاظم نژاد
نویسنده(گان): سارا بی شیوه مقدم
مقدمه : اجتماعی شدن حرفه ای فرایندی است که طی آن افراد، ارزش ها، هنجارها، رفتارها و مهارت های اجتماعی مرتبط با یک حرفه را کسب می نمایند و حس هویت نسبت به یک رشته تخصصی را درونی می سازند.این فرایند با ورود به برنامه آموزش پرستاری آغاز می شود و با اتمام این دوره و ورود به محیط های کاری ادامه می یابد.بدین ترتیب شکل گیری پرستاری به عنوان یک حرفه از طریق اجتماعی شدن حرفه ای صورت می گیرد.
هدف : هدف از این مطالعه تعیین سطح اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان و عوامل مرتبط با آن می باشد.
مواد و روش ها : پژوهش حاضر یک مطالعه مقطعی از نوع توصيفي است و جامعه پژوهش کلیه دانشجويان كارشناسي پيوسته پرستاري دانشكده شهيد بهشتي رشت(211نفر)تشکیل می دادند که از طریق سرشماری وارد مطالعه شدند.ابزار مورد استفاده پرسشنامه ای محقق ساخته و برگرفته از عبارات مندرج در ابزار استفاده شده توسط شهیم و برخی از گویه های ارائه شده توسط چاو و همکاران بود که بعد از تعیین روایی و پایایی در اختیار نمونه ها قرار گرفت.اطلاعات جمع آوری شده با استفاده از نرم افزار SPSS 19 تجزیه تحلیل شد.
نتایج : در ارتباط با سطح اجتماعی شدن حرفه ای نتایج نشان داد که در بررسی کلی ، 19درصد در حیطه متوسط و اکثر نمونه های مورد پژوهش (81%) از سطح خوبی برخوردار بودند.و به طور کلی اجتماعی شدن حرفه ای با عواملی از قبیل تاهل(p=0/045)، سن(p=0/029,r=0/151)،محل سکونت خانواده(p=0/04)،تحصیلات مادر(p=0/023)،کار دانشجویی(p=0/031)،مدرسین نظری(p=0/0001)،مدرسین بالینی(p=0/032)،داشتن اطلاعات راجع به حرفه پرستاری قبل از ورود به رشته(p=0/0001)،منطبق بودن تصویر ذهنی قبلی از این حرفه با واقعیت های موجود(p=0/0001)،علاقه به رشته(p=0/0001) ارتباط آماری معنی داری داشته است. اما تنها عوامل مرتبط تعیین کننده سطح اجتماعی شدن حرفه ای در واحدهای مورد پژوهش از بین همه متغیرهای مورد مطالعه ، متغیر مربوط به داشتن اطلاعات قبل از ورود به رشته پرستاری (P=0/004) و متغیر مربوط به تطابق واقعیت های موجود دراین حرفه با با تصویرذهنی قبلی ازاین حرفه(P=0/004) می باشد.
بحث و نتیجه گیری: اجتماعی شدن حرفه ای، فرایندی ضروری و لازم در حرفه پرستاری است که باید بیشتر در برنامه ها به آن توجه شود.همچنین شناخت وضعیت اجتماعی شدن حرفه ای و عوامل مرتبط با آن می تواند توجه مسئولین را، در راه نیاز به فراهم کردن امکان تجربه و استقلال بیشتر در عمل و در مجموع فراهم نمودن شرایط ارائه مراقبت پرستاری به صورت اصولی و همه جانبه جلب نمود.لذا می توان در جهت حفظ و ارتقا آن از مواردی مانند درک از پرستاری، هدایت اعضا هیئت علمی و مدیریت و حمایت های خدمات پرستاری استفاده شود.
واژگان کلیدی : اجتماعی شدن،آموزش پرستاری،دانشجوی پرستاری
فهرست:
فصل اول: (کلیات)
1-1 زمینه پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………….1
2-1 اهداف پژوهش(هدف کلی و اهداف ویژه)………………………………………………………………………………….7
3-1 سوالات پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………8
4-1 تعریف واژه های کلیدی(نظری و عملی)…………………………………………………………………………………….9
5-1 پیش فرض ها…………………………………………………………………………………………………………………………10
6-1 محدودیت های پژوهش……………………………………………………………………………………………………………10
فصل دوم: (زمینه و پیشینه تحقیق)
1-2 چهارچوب پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………..12
2-2 مروری بر مطالعات انجام شده……………………………………………………………………………………………………31
فصل سوم: (روش پژوهش)
1-3 نوع پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………..39
2-3 جامعه پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………….39
3-3 نمونه پژوهش، تعیین حجم نمونه و روش نمونه گیری………………………………………………………………….39
4-3 مشخصات واحدهای مورد پژوهش……………………………………………………………………………………………..40
5-3 محیط پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………….40
6-3 ابزار گردآوری اطلاعات…………………………………………………………………………………………………………….40
7-3 تعیین اعتبار علمی ابزار……………………………………………………………………………………………………………..41
8-3 تعیین اعتماد علمی ابزار……………………………………………………………………………………………………………..41
9-3 روش گردآوری اطلاعات…………………………………………………………………………………………………………..43
10-3 روش تجزیه و تحلیل داده ها……………………………………………………………………………………………………43
11-3 ملاحظات اخلاقی……………………………………………………………………………………………………………………44
فصل چهارم: (نتایج تحقیق)
1-4 یافته های پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………..46
2-4 جداول……………………………………………………………………………………………………………………………………..47
فصل پنجم: (بحث و بررسی یافته ها)
1-5 بحث و بررسی یافته ها………………………………………………………………………………………………………………84
2-5 نتیجه گیری نهایی………………………………………………………………………………………………………………………95
3-5 کاربرد یافته ها در پرستاری…………………………………………………………………………………………………………97
4-5 سایر پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………98
منابع………………………………………………………………………………………………………………………………………………..99
پیوست ها………………………………………………………………………………………………………………………………………..104
فهرست جداول:
جدول شماره (1) : توزیع واحدهای مورد پژوهش بر حسب مشخصات دموگرافیک…………………………………………………….47
جدول شماره (2) : توزیع فراوانی وضعیت اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک سوالات درحیطه ارزشگذاری وشناخت ازحرفه………………………………………………………………………………………………………………………………..50
جدول شماره (3): توزیع فراوانی وضعیت اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک سوالات درحیطه مهارت های حرفه ای………………………………………………………………………………………………………………………………………………………51
جدول شماره (4) : توزیع فراوانی وضعیت اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک سوالات درحیطه مدیریت وسیاست های سازمانی…………………………………………………………………………………………………………………………….54
جدول شماره (5): توزیع فراوانی وضعیت اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک سوالات درحیطه ارتباطات بین فردی………………………………………………………………………………………………………………………………………………55
جدول شماره (6) : توزیع فراوانی سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها………………..56
جدول شماره (7) : بررسی سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش…………………………………………………….57
جدول شماره (8) :مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب جنس…………………………………………………………………………………………………………………..58
جدول شماره (9) : مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب وضعیت تاهل……………………………………………………………………………………………………….59
جدول شماره (10) : ضریب همبستگی پیرسون سن و ترم تحصیلی با نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به طور کلی و به تفکیک حیطه ها……………………………………………………………………………………………………………..60
جدول شماره (11) : مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب محل سکونت دانشجو……………………………………………………………………………………………61
جدول شماره (12) : مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب محل سکونت خانواده…………………………………………………………………………………………….62
جدول شماره (13) : مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب ساختارخانواده…………………………………………………………………………………………………….63
جدول شماره (14) : مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب شغل پدر و مادر………………………………………………………………………………………………….64
جدول شماره (15) : مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب سطح تحصیلات پدر و مادر…………………………………………………………………………………65
جدول شماره (16) : مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب کاردانشجویی……………………………………………………………………………………………………..67
جدول شماره (17) : مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب داشتن مدرکی بالاترازدیپلم متوسطه قبل از ورود به این رشته…………………………………….68
جدول شماره (18) : مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب مناسب ترین الگوی حرفه ای………………………………………………………………………………..69
جدول شماره (19): مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب داشتن اطلاعات راجع به حرفه پرستاری قبل از ورود به این رشته……………………………..71
جدول شماره (20) : مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب تطابق واقعیت های موجود و تصویر ذهنی مرتبط با حرفه………………………………………..72
جدول شماره (21) : مقایسه میانگین وانحراف از معیار نمرات سطح اجتماعی شدن حرفه ای واحدهای مورد پژوهش به تفکیک حیطه ها و به طور کلی برحسب دلیل انتخاب رشته پرستاری به عنوان حرفه…………………………………………………………….73
جدول شماره (22) : ضریب رگرسیون و شانس نسبی عوامل مرتبط با سطح اجتماعی شدن حرفه ای بیشتر از میانگین برحسب مدل رگرسیون لجستیک به روش Backward L-R……………………………………………………………………………………………..75
جدول شماره (23) : ضریب همبستگی پیرسون بین حیطه های چهارگانه اجتماعی شدن حرفه ای ……………………..76
فصل اول
فصل اول

زمینه پژوهش:
اجتماعی شدن فرایندی است که در سرتاسر زندگی انسان ها جریان دارد(1)طی این فرایند که حاصل تعامل فرد، محیط و ارتباطات بین فردی است(2)افرادامکان می یابند؛ نقش ها، ارزش ها و موقعیت های لازم برای حضور در سازمان های اجتماعی را فرا گیرند.فرایند اجتماعی شدن با یادگیری هنجارها و نقش های خانواده و خرده فرهنگ های آن آغاز می گردد و طی این فرایند، فرد خود را درون اعضای یک گروه و با فرهنگ خاص آن گروه تطبیق می دهد(1).
ازجمله مفاهیم مطرح که دربسیاری از موارد به جای مفهوم اجتماعی شدن بکارگرفته می شود مفهوم اجتماعی شدن حرفه ای است(3).اجتماعی شدن حرفه ای فرایندی است که طی آن، افراد هویت شخصی خود را بدست می آورند و ارزش ها، هنجارها، رفتارها و مهارت های اجتماعی مناسب و مرتبط با یک حرفه را از طریق دانش، نگرش و مهارت ها کسب می نمایند و حس هویت و تعهد نسبت به یک رشته تخصصی را درونی می سازند (4).به بیانی دیگر اجتماعی شدن حرفه ای زمانی تحقق می یابد که هر فردی برای موفقیت در هر حرفه ای از دانش و مهارت کافی و موردنیاز آن حرفه برخوردار باشد(5).
چاو باتوجه به اهمیت و نقش فرایند اجتماعی شدن حرفه ای؛ بر لزوم برخورداری از یک چهارچوب اوليه براي توسعه حيطه هاي مشخص این فرایند تاکید نموده و از حیطه های زیر به عنوان اضلاع اصلی این چهارچوب نام برده است: الف) حیطه ارزش گذاری و شناخت از حرفه: اجتماعی شدن حرفه اي در این حیطه به معنای درک قوانین و اصولی است که تمامیت سازمان را حفظ می کند. ب) حیطه مهارت های انجام کار : یعنی هر فرد وظايف مرتبط با شغل خود را ياد مي گيرد. ج) حیطه ارتباطات بین فردی: بر نقش تعاملات و ارتباطات بین فردی در فرایند اجتماعی شدن حرفه اي تاکید دارد. د) حیطه مدیریت و سياست هاي سازماني: تاکید آن بر موفقيت فرد در به دست آوردن اطلاعات مرتبط با ارتباطات رسمي و غير رسمي شغلي و ساختار قدرت درون سازمانی است.تشخیص محتوی و مضمون اجتماعی شدن حرفه ای منجر به شفاف سازی ارتباط بین حیطه های اجتماعی شدن و نتایج حاصل از آن می گردد.بعنوان مثال افرادی که در حیطه مدیریت و سیاست های سازمانی به طورکامل اجتماعی شده اند، نسبت به افرادی که دراین حیطه به درستی اجتماعی نشده اند، شانس پیشرقت و ترقی بالاتری دارند.لذا اگر فردی در همه حیطه های اجتماعی شدن حرفه ای به جز در یکی، نمره بالایی کسب نماید، ممکن است با مشکل بزرگی روبرو گردد، بنابراین ممکن است فرد به درستی وظیفه خود را انجام دهد و با دیگران نیز به خوبی ارتباط برقرار نماید، اما نقص در یادگیری اهداف و ارزش های سازمانی، چالش بزرگی را در مسیر پیشرفت شغلی آن فرد قرار می دهد(6).
در نظام سلامت که نیروی انسانی پایه و اساس آن را به خود اختصاص می دهد، پرستاران بزرگترین گروه ارائه دهنده خدمات را تشکیل می دهند.از اینرو توانمندی حرفه ای آنها نقش مهمی در تحقق رسالت این نظام ایفا می کند.بدین لحاظ در عصر حاضر یکی از دغدغه های متولیان سلامت در کشورهای مختلف ، میزان توانمندی حرفه ای پرستاران می باشد(2).از آنجائیکه توانمندی حرفه ای فرایندی است که در جریان تعامل با دیگران و روابط کاری مشترک شکل می گیرد و مستلزم درک و شناخت نسبت به نقش ها، ارزش ها و رفتارهای مربوط به حرفه یا گروه اجتماعی جدیدی است که فرد از طریق یادگیری و درونی سازی آنها بدان دست می یابد(1). لذا می توان اذعان داشت كه پدیده توانمندی حرفه ای/ حرفه ای شدن نه تنها از مفاهیم بنیادی پرستاری است(7)، بلکه بخشی از فرایند «اجتماعی شدن» حرفه نیز قلمداد می شود و باید در طول دوره تحصیل تقویت و تثبیت گردد(2).زیرا دانشجوی پرستاری با اجتماعی شدن حرفه ای می تواند تعهد لازم در این حرفه را به دست آورد و با مشکل گشایی و رعایت مقررات و تفکر انتقادی لازم، مانند یک پرستار عمل کند(2). بررسی های مرتبط با فرایند اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان پرستاری بیانگر این است که، اولين و حساس ترين مرحله زماني است كه فرد به عنوان دانشجوي پرستاري وارد محيط آموزشي و يا محيط كارآموزي خود مي شود(7).
در این رابطه دين محمدي اظهار می دارد؛ اجتماعی شدن حرفه ای پیامد خواسته یا ناخواسته فرایند آموزشی و فرایند های محیط کار است(8).از اینرو جنبه حیاتی تکامل دانشجویان پرستاری را تشكيل مي دهد.وی می افزاید این فرایند با ورود افراد به برنامه آموزش پرستاری آغاز می شود و با اتمام دوره آموزش پرستاری و ورود به محیط های کاری ادامه می یابد(1).بدین ترتیب شکل گیری پرستاری به عنوان یک حرفه از طریق اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان پرستاری صورت می گیرد.بنابراین لازم است که فرایند اجتماعی شدن حرفه ای، در زمانی که فارغ التحصیلان جدید کار خود را به عنوان پرستار در یک مرکز مراقبت سلامتی شروع می کنند، مورد توجه قرار گيرد.زیرا این امر بر روی پایداری سازمان، تعهد، رضایت شغلی، ارتباط موثر، توافق با همکاران و علایق آنان تاثیر گذار خواهد بود(9).درهمین راستا دین محمدی مهم ترین پیامدهای مثبت اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان پرستارای را کسب هویت حرفه ای، سازگاری با نقش های حرفه ای، تعهد حرفه ای و سازمانی و در نتیجه بهبود کیفیت مراقبت از مددجویان عنوان می کند(1).
شهیم در مطالعه خود عدم آگاهی دانشجویان پرستاری برای ورود به محیط بالین و ایفای نقش حرفه ای شان را بعنوان یکی از علل بروز واکنش های نامطلوب در ابعاد جسمانی و روانی آنها عنوان می کند(2).حریریان نیز معتقد است : هرگونه کمبود و نارسایی در گروه فوق موجب تاثیرات ناخوشایند بر انگیزه حرفه ای آنان و افت کیفیت و کمیت مراقبت های پرستاری و درنهایت سلامت افراد جامعه خواهد شد(10).بنابراین برنامه های آموزش دانشجویان پرستاری باید به نحوی طراحی شوند تا زمینه های علمی و مهارت های بالایی را مطابق با نیازهای جامعه و حرفه در دانش آموختگان پرستاری ایجاد نمایند(2).
درهمین راستا لیگبرتو و تیلور معتقدند که هرگونه کاستی در راستای اجتماعی شدن حرفه ای پرستاران با درخواست ترک کار یا جابجايي در بیمارستان همراه است.وعلاوه بر آن مدیریت ضعیف در اولین تجارب حرفه ای فارغ التحصيلان پرستاري نیز می تواند منجر به کاهش علاقه، سودمندی، تضعیف روحیه و کاهش مراقبت از بیماران شود(11و12).
همچنین رنجبر و میرفرهادی بر این اعتقادند که مدیریت غیر موثر و عدم رضایت پرستاران از جمله عوامل تاثیرگذار بر غیبت از کار آنان بوده و در بسیاری از موارد به ترک خدمت پرستاران منجر می شود که بالطبع این امر در کاهش کیفیت مراقبت های ارائه شده نقش عمده ای را ایفا می کند(13و14).
حریریان به نکته مهمی اشاره نموده و می نویسد : یکی از مشکلات مهم حرفه پرستاری میزان بالای ترک این رشته در حین تحصیل و بعد از فارغ التحصیلی است و آمارها نشان می دهند همه ساله حدود 15 تا 20 درصد دانشجویان پرستاری در سراسر جهان از ادامه تحصیل منصرف می شوند که این امر نه تنها به کمبود نیروی پرستار می انجامد بلکه تاثیر ناخوشایندی هم بر انگیزه حرفه ای سایر دانشجویان پرستاری دارد(10).جیل لوی نیز با تاکید بر این نکته که برنامه های پرستاری یکی از گران ترین برنامه های آموزشی دانشگاه است، ترک تحصیل و یا ترک حرفه از سوی دانشجویان و شاغلین حرفه پرستاری را به عنوان یک مشکل جدی که سیستم بهداشت و درمان را با کمبود شدید پرسنل پرستاری و نیز تحمیل ضرر و زیان گزاف مالی مواجه می سازد؛ مطرح می کند(15).
پرایس براساس نتایج حاصل از سرشماری های به عمل آمده، درخصوص میزان کناره گیری رشدیابنده در بین دانش آموختگان پرستاری اعلام می کند که بین 30 تا 61 درصد از فارغ التحصیلان جدید پرستاری تمایل به کناره گیری از شغل طی اولین سال تجربه حرفه ای خود دارند(16).فنگ نیز اظهار میدارد : در ایالت متحده آمریکا، پرستاران تازه فارغ التحصیل، در اولین سال استخدام به میزان 30 درصد و در دومین سال به میزان 57 درصد، متقاضی کناره گیری داوطلبانه می باشند.وی در مطالعه خود به تمایل پرستاران به ترک موقعیت فعلی در اولین سال تجربه حرفه ای به میزان 5/61 درصد در کانادا نیز استناد می کند(17).
همانطوركه نتايج مطالعه حريريان و همكاران نشان داد، تنها 30 درصد دانشجويان نظر مثبتي نسبت به حرفه خود داشته و57درصد آنان موافق با ترك آن بودند.همچنين 52درصد تصميم به تغيير رشته و 5/48 درصد تصميم به انصراف از رشته داشتند(10).
جولايي با تاکید بر اینکه ترک حرفه به عنوان یکی از بزرگترین مشکلات پیش روی حرفه پرستاری است، شناخت دلایل و عوامل موثر بر آن را امری ضروری عنوان مي كند.وی در نتایج بدست آمده از پژوهش خود شش الویت اول دلایل ترک حرفه پرستاری را از دید واحدهای مورد پژوهش، نداشتن پایگاه مثبت اجتماعی، ناهماهنگی واقعیت با تصورات اولیه، وجود شکاف طبقاتی بین پزشکان و پرستاران، پایین بودن میزان حقوق و دست مزد پرستاران، نگرش منفی افراد تیم پزشکی به حرفه و نامناسب بودن محیط کار بالینی ذکر نموده است(18).
بررسی ها نشان می دهند، فرایند اجتماعی شدن حرفه ای در دانش آموختگان پرستاری، تحت تاثیر تفاوت های موجود بین ارزش های آرمانی مورد حمایت و تاکید دانشکده های پرستاری و واقعیت های محیط های بالینی قرار دارد و این امر مهم همواره بعنوان یک »شوک حقیقی» برای دانشجویان این رشته محسوب می شود(5).زیرا زمانی که کارآموزان کار خود را بعنوان یک پرستار آغاز می کنند، در عمل با تناقض نقش آرمانی و نقش واقعی شان مواجه می شوند که این امر موجبات نگرانی آنان را فراهم می آورد .لذا در این شرایط پراسترس، غالبا آنها به جای اینکه برای سازگاری مبارزه کنند، بطور مکرر از موقعیت ایجاد شده، می گریزند(17).درنتیجه پراسترس ترين زمان براي پرستاران، سه ماهه اول استخدام آنان بعنوان يك پرستار فارغ التحصيل، محسوب مي شود(19).تحقیقات نشان داده که استرس پرستاران بالینی، از استرسورهای حرفه ای شامل : فقدان مهارت و دانش کافی، افزایش ناگهانی مسئولیت ها و عدم آگاهی از مسئولیت فردی و چگونگی ایفای نقش و استرسورهای سازمانی شامل : شیفت های چرخشی، تقاضا و حجم بالای کار، فقدان حمایت از سوی همکاران، ناتوانی در دسترسی به پزشک، عدم آشنایی با موقعیت ها، فقدان منابع ضروری، حجم بالای کار و تعهدات پایین سازمانی منشا می گیرد( 17).
در تایید مطلب فوق پرایس نیز مغایرت و عدم تطابق بین محیط حرفه ای و شرایط و امکاناتی که دانشجوی پرستاری در آن رشد یافته و تحصیل کرده است را از عمده دلایل تمایل به کناره گیری از شغل پرستاری در اولین سال تجربه حرفه ای مطرح نموده است(16).هم چنین جولایی نیز عدم هماهنگی واقعیت های موجود مرتبط با حرفه را با تصورات اولیه دانشجویان پرستاری را از اصلی ترین دلایل تمایل آنان به تغییر حرفه عنوان می کند(18).
درهمین راستا کاندون و شارتز یکی از فاکتورهای موثر بر فرایند اجتماعی شدن حرفه اي دانشجویان پرستاری را سطح دانش وآگاهی آنان می دانند(20).که بالطبع در این ارتباط مدرسان پرستاری نقش عمده ای را ایفا می کنند(2).لذا می توان این گونه بیان نمود که نقش الگويي اساتید به میزان زیادی سبب ورود و ماندگاري پرستاران در اين حرفه خواهد شد(21).
برون و همكاران نیز براین اعتقادند كه در شکل گیری و تکامل فرایند اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان پرستاری، اساتید باليني نقش مهمي را ايفا مي كنند.شایان ذکر است که در كنار نقش اساتید بالين، شرايط محيط يادگيري، كاركنان و پرستاران شاغل در بخش ها و دانشكده محل تحصيل در اجتماعي شدن حرفه اي آنان موثر می باشند.(22).همچنين والش نیز بر نقش محیط کاری بعنوان یک عنصر مهم که دانش آموختگان پرستاری را در مواجهه با اولین تجربه کاری شان حمایت می کند؛ تاکید می نماید.وی می نویسد حمایت های سازمانی به دانش آموختگان پرستاری اجازه می دهد که علاقه مندی و احساس تعلق خاطر به محیط کاری و تعامل با همکاران، در آنها افزایش یافته و خود را عضو موثری از تیم احساس کنند(23). چنانکه جولایی نیز در مطالعه خود نامناسب بودن محیط کار بالینی، را از الویت های دلایل ترک حرفه پرستاری برشمرده است(18).محمدپور و همكاران مي نويسند كه قسمت اعظم اجتماعي شدن حرفه اي پرستاران در محيط بالين اتفاق مي افتد و هرچه اين محيط غني تر باشد اجتماعي شدن نيز زودتر و بهتر رخ مي دهد(24).
بنابراین می توان مراکزآموزشی درمانی را مکان اجتماعی شدن حرفه ای بسیاری از پرستاران تلقی نمود. شایان ذکر است که در این رابطه تجارب اولیه پرستاران تازه فارغ التحصیل در بیمارستان برای ابقاء ، رضایت شغلی و تحکیم هویت حرفه ای آنان بسیار مهم می باشد(17).
موسوی و نعمتی نیز در مطالعه خود بر نقش اساتید بالینی کارآمد، جو مناسب در محیط بالین، ارتباطات و تعاملات هماهنگ بین اساتید بالینی، کارکنان و دانشجویان پرستاری جهت ایجاد تغییرات نسبتا پایدار در رفتار بالقوه دانشجویان به گونه ای که قادر باشند متعاقب آموزش در محیط بالین عملا کارکردن در دنیای واقعی را یاد بگیرند، تاکید می نماید(25).
از طرفی سیدا و اسلیم در مطالعه خود به این نتیجه رسيدند كه ارتباط مستقيمي بين سال تحصيلي و نمرات اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري وجود دارد(9).نتایج بدست آمده از مطالعه علی نیا نیز که با هدف”تعیین سطح اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان سال اول–چهارم پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تهران” انجام شده است .نشان می دهد که تنها نیمی از دانشجویان پرستاری از نظر اجتماعی شدن حرفه ای در سطح بالاتر از حد متوسط قرار داشتند .همچنین یافته های مطالعه مشابه ای که با هدف تعیین سطح اجتماعی شدن حرفه ای فارغ التحصیلان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تبریز صورت گرفته ، حکایت از این دارد که سطح اجتماعی شدن حرفه ای 4/21 درصد دانشجویان در سطح متوسط قرار دارد(2).
آنچه مسلم است، علیرغم اهمیت نقش تشریح و شفاف سازی کاربرد مفهوم اجتماعی شدن حرفه ای در پرستاران، که خود گویای لزوم انجام تحقیق در این خصوص و توسعه هرچه بیشتر این مفهوم در گستره دانش پرستاری است(1).تاکنون مطالعات انگشت شماری در خصوص فرایند اجتماعی شدن حرفه ای و تبيين عوامل موثر بر آن در دانشجویان پرستاری قبل از ورود آنان به مرحله رسمي، باليني و حرفه اي، در کشورمان صورت گرفته است.لذا با تاکید بر اینکه فرایند اجتماعی شدن حرفه ای یک فرایند ضروری در حرفه پرستاری است و دوران تحصیل در دانشگاه از جمله مهم ترین عوامل موثر بر این فرایند است(2).لذا پژوهشگر با در نظر گرفتن کلیه موارد ذکر شده که هریک به نحوی بر انجام مطالعه بیش از پیش، پیرامون مقوله اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري و عوامل موثر بر آن دلالت داشتند.از سویی دیگر براساس تجارب شخصی حاصل از كار در عرصه بالين و مواجهه با مواردی که متاثر از نقصان میزان اجتماعی شدن حرفه ای دانش آموختگان پرستاری، به ویژه در سالهای اولیه ورودشان به بازار کار می باشد، قصد آن دارد تا با انجام پژوهشی در خصوص فرایند اجتماعی شدن حرفه ای و تبيين عوامل موثر بر آن در دانشجویان پرستاری نه تنها قدمی در راه افزایش توانمندی دانشجویان پرستاری در محیط بالین ایفا نماید، بلکه از این طریق در نهایت در جهت ارتقائ نظام سلامت نیز نقشی هرچند کوچک اما مفید ایفا نماید.
اهداف پژوهش:
هدف كلي طرح:
تعیین سطح اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی گیلان و عوامل مرتبط با آن در سال 1392
اهداف ويژه‌ي طرح :
1- تعيين سطح اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان
1-1 تعيين سطح اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گیلان در حيطه ارزش گذاری و شناخت از حرفه
2-1 تعيين سطح اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان در حيطه مهارت هاي حرفه اي
3-1 تعيين سطح اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان درحيطه مديريت و سياست هاي سازماني
4-1 تعيين سطح اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان درحيطه ارتباطات بين فردي
2- تعيين ویژگی های فردي – اجتماعي مرتبط با سطح اجتماعي شدن حرفه اي در دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان به تفکیک در حیطه های چهارگانه
3- تعيین ارتباط بين حيطه هاي چهارگانه اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان
فرضیه پژوهش: –
سوالات پژوهش:
سطح اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان چقدراست؟
1-1 سطح اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان در حيطه ارزش گذاری و شناخت از حرفه چقدر است؟
2-1 سطح اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان درحيطه مهارت هاي حرفه اي چقدر است؟
3-1 سطح اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان درحيطه مديريت و سياست هاي سازماني چقدر است؟
4-1 سطح اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان در حيطه ارتباطات بين فردي چقدر است؟
ویژگی های فردي – اجتماعي مرتبط با سطح اجتماعي شدن حرفه اي در دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان به تفکیک در حیطه های چهارگانه كدامند؟
چه ارتباطی بين حيطه هاي چهارگانه اجتماعي شدن حرفه اي دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشكي گيلان وجود دارد؟
تعاریف واژه ها:
اجتماعی شدن:
تعریف نظری:
اجتماعی شدن فرایندی است که از ابتدای دوران کودکی افراد ارزش ها، دانش و الگوهای رفتاری لازم برای عضویت در یک جامعه خاص و بزرگ را فرا می گیرند.طی این فرایند رفتارها و نقش های مورد انتظار به افراد القا می شود و در تمام طول عمر ادامه می یابد(26).
اجتماعی شدن حرفه ای:
تعریف نظری:
اجتماعی شدن حرفه ای فرایندی است که طی آن افراد از طریق دانش، مهارت ها، نگرش ها، نیازها و تمایلات و الگوهای عاطفی و شناختی به سازگاری در محیط های فیزیکی، اجتماعی و فرهنگی دست می یابند(21،22،25،27).
تعریف عملی:
دراین مطالعه منظور از اجتماعی شدن حرفه ای؛ موارد ذکر شده در ابزار اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان پرستاری است که در قالب پرسشنامه ای که برگرفته از برخی عبارات مندرج در ابزار شهیم و نیز ابزار اجتماعی شدن حرفه ای ارائه شده توسط چاو و همکاران می باشد و در چهار حیطه (ارزش گذاری و شناخت از حرفه، مدیریت و سیاست های سازمانی، ارتباطات بین فردی و مهارت های حرفه ای) است که شرح آن به تفضیل در قسمت ابزارها آمده است.
ویژگی های فردی و اجتماعی:
تعریف عملی:
منظور از متغیرهای فردی و اجتماعی در این پژوهش :سن، جنس، وضعیت تاهل، ساختار خانواده، محل سکونت، شغل پدر و مادر، تحصیلات پدر و مادر، داشتن سابقه کاری، داشتن مدركي بالاتر از ديپلم متوسطه قبل از ورود به اين رشته، داشتن الگوی پرستاری، بهترین الگو، داشتن اطلاعات راجع به حرفه پرستاری قبل از ورود به این رشته، داشتن اطلاعات و علاقه به پرستاری قبل از قبولی در این رشته، منطبق بودن تصویر ذهنی قبلی از این حرفه با واقعیت های موجود و علت انتخاب این رشته می باشد.
پیش فرض های پژوهش:
اجتماعی شدن حرفه ای، فرایندی اجتناب ناپذیر در هر حرفه است و نقش مهمی در توسعه و ارتقائ هویت حرفه ای بازی می کند(20).
اجتماعی شدن حرفه ای زمانی تحقق می یابد که هر فردی برای موفقیت در هر حرفه ای از دانش و مهارت کافی و موردنیاز آن حرفه برخوردار باشد(5).
درک و شناخت بیشتر اجتماعی شدن حرفه ای، گام اولیه ای جهت درک استراتژی های آموزشی فراهم می نماید تا فرایند آموزش فارغ التحصیلان و پیشرفت در حرفه آنان توسعه پیدا کند(9).
قسمت اعظم اجتماعي شدن حرفه اي پرستاران در محيط بالين اتفاق مي افتد و هرچه اين محيط غني تر باشد اجتماعي شدن نيز زودتر و بهتر رخ مي دهد(23).
دانشجوی پرستاری با اجتماعی شدن حرفه ای می تواند تعهد لازم در این حرفه را به دست آورد و با مشکل گشایی ورعایت مقررات وتفکر انتقادی لازم، مانند یک پرستار عمل کند (2)
دانشجویان بر این باورند که دو فاکتور مهم که عبارتند از :الف)مربیان بالینی، ب)همسالان، یادگیری و اجتماعی شدن حرفه ای شان را تسهیل خواهدکرد(29).
سطح اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان پرستاری قابل اندازه گیری می باشد.
محدودیت های پژوهش:
شرایط جسمی-روانی دانشجویان که در زمان پرکردن پرسشنامه می تواند بر تکمیل ابزار مورد نظر تاثیر بگذارد.
فصل دوم
فصل دوم

چهارچوب:
چهارچوب این پژوهش پنداشتی و براساس مفهوم اجتماعی شدن حرفه ای استوار است که در راستای آن مفهوم اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان پرستاری و عوامل مرتبط با آن توضیح داده می شود.
اجتماعی شدن فرایندی است که در سرتاسر زندگی انسان ها جریان دارد.این فرایند خطی نیست ، بلکه ماهیتی یکپارچه، سیال، پویا، تعاملی، تکاملی و انعطاف پذیر دارد(1)طی این فرایند که حاصل تعامل فرد، محیط و ارتباطات بین فردی است(2)افرادامکان می یابند؛ نقش ها، ارزش ها و موقعیت های لازم برای حضور در سازمان های اجتماعی را فرا گیرند.فرایند اجتماعی شدن که با یادگیری هنجارها ، نقش های خانواده و خرده فرهنگ های آن آغاز می گردد، بخشی از پنداشت ازخود هر فرد را تشکیل می دهد.افراد به موازات رشد و پذیرش نقش درگروه های جدید، هنجارهای جدید را فرا می گیرد و به پالایش مجدد پنداشت از خود خویشتن می پردازند.طی این فرایند فرد خود را درون اعضای یک گروه و با فرهنگ خاص آن گروه تطبیق می دهد(1).
همچنین اجتماعی شدن فرایندی است که به وسیله جامعه کنترل می شود، طی آن کودک می آموزد که چگونه عضوی از جامعه شود(31).مراحل اولیه فرایند اجتماعی شدن از دوران کودکی شروع می شود.در این مرحله که تحت تاثیر خانواده شکل می گیرد؛ نقش های جنسی، اخلاق و رفتارهای اجتماعی که از جمله بخش های عمده این فرایند است؛ در حالیکه اجتماعی شدن ثانویه از زمان ورود به مدرسه آغاز می شود.اجتماعی شدن در این مقطع زمانی تحت تاثیر معلمین و همسالان است(26).در همین راستا هاوکینز وایونز اجتماعی شدن را به دو نوع اولیه و ثانویه تقسیم می کنند که اولیه در دوران کودکی و ثانویه در جریان اجتماعی شدن در یک جامعه بزرگ تر رخ می دهد.به عبارت دیگر بخش قابل توجهی از اجتماعی شدن ثانویه را اجتماعی شدن حرفه ای شکل می دهد(1).
لذا در جریان فرایند اجتماعی شدن، افراد از طریق دانش، مهارت ها، نگرش ها، نیازها و تمایلات و الگوهای عاطفی و شناختی به سازگاری در محیط های فیزیکی، اجتماعی و فرهنگی دست می یابند(21،22،25،27).هم چنین با توجه به اینکه این فرایند شخصی است و از فردی به فرد دیگر متفاوت است، بعضی از افراد دوره اجتماعی شدن را سریع و برخی به کندی و با تحمل مشکلات و ناملایمات سپری می کنند(1).هدف از اجتماعی شدن حرفه ای، توسعه رفتار حرفه ای است به این معنی که یکسری تجارب یادگیری و اجتماعی شدن لازم است تا یک فرد از نقش دانشجویی به یک پرستار حرفه ای انتقال یابد(29).
در بسیاری موارد به اشتباه مفهوم اجتماعی شدن حرفه ای بجای مفهوم اجتماعی شدن استفاده می شود(3).درحالی که اجتماعی شدن حرفه ای تنها دوره ای از فرایند اجتماعی شدن، که در سراسر زندگی افراد در جریان است، را تشکیل می دهد(1).در تایید این مطلب نیکبخت می نویسد: این پدیده در طول زمان و در تعامل با دیگران تقویت و تثبیت می گردد و درواقع بخشی از فرایند «اجتماعی شدن» یک فرد قلمداد می شود(7).
به عبارت دیگر اجتماعی شدن ثانویه یا حرفه ای فرایندی است که طی آن افراد استانداردهای اخلاقی را بعنوان بخشی از رفتار و تصویر ذهنی از خود، کسب و درونی می سازند و از این طریق می توانند علایق مورد نیاز خود را جهت ایفای نقش های حرفه ای بدست آورند(2).همچنین این فرایند با تغییر تفکرات، احساسات، نگرش ها، اهداف و روح شخص به عنوان یک فرد حرفه ای همراه است(9).بنابراین اجتماعی شدن حرفه ای فرایندی تکاملی در اجتماعی شدن بالغین می باشد(32).
اجتماعی شدن حرفه ای نه تنها پیچیده و متنوع، بلکه پویا و دائما در حال تغییر است.این فرایند هیچ الگوی مشخصی ندارد، گاهی به عقب و گاهی به جلو حرکت می کند و فعالیت و پیشرفت آن نامنظم و غیر قابل پیش بینی است.به بیانی دیگر اجتماعی شدن حرفه ای فرایند مداوم، پیشرونده و شکلی از یادگیری است که در سرتاسر زندگی انسانها جریان دارد(1).
اجتماعی شدن حرفه ای به طور معمول شامل سه فاز است: 1)فاز مقدماتی : شامل تجاربی است که فرد درباره حرفه یا سازمان از طریق خانواده، همکاران، تاثیرات فرهنگی و آموزشی قبل از ورود به سازمان، دریافت می کند. 2)فازمواجهه : به حوادثی که افراد به هنگام ورود به سازمان برای اولین بار تجربه می کنند؛ اشاره دارد.درحالی که 3)فازدگرگونی : به انتقال تازه وارد از بیرون سازمان به درون سازمان، درصورتی که او به طور موفقیت آمیزی در محیط خود به تعادل برسد و هرمشکل نامشخصی را حل نماید؛ اشاره می کند(22).
همچنین از دیدگاه دیگری فرایند اجتماعی شدن حرفه ای را به دو مرحله زیر نیز تقسیم می کنند: الف) اجتماعی شدن مقدماتی که شامل : جنبه هایی از اجتماعی شدن حرفه ای قبل از ورود به محیط کاری یا سازمان است، ب) اجتماعی شدن سازمانی که شامل : فرایند هایی است که بعد از ورود به محیط کاری یا سازمان اتفاق می افتد(33).
باتوجه به این که جریان اجتماعی شدن حرفه ای بعنوان فرایند یادگیری نقش حرفه ای و ایفای نقش بعنوان یک عضو از یک فرهنگ حرفه ای تلقی شده است.دراین راستا؛ تجربه بدست آوردن حس تصديق و تایید، يك فاکتور كليدي براي چیره شدن بر فرايند اجتماعي شدن حرفه اي مي باشد(4).بدین ترتیب می توان اذعان داشت که اجتماعی شدن حرفه ای نه تنها فرایند پذیرش نقش های حرفه ای است و به فرهنگی شدن افراد در الگوهای موجود در سازمان مربوط می شود(2).بلکه بخشی از اجتماعی شدن بالغین نیز هست چون در ارتباط با ترک نقش های قدیمی و مفهوم از خود و دستیابی به نقش های جدید می باشد(34).
سیدا معتقد است : درک بهتر از اجتماعی شدن حرفه ای، گام اولیه ای را برای درک استراتژی های آموزشی فراهم می کند تا فرایند آموزش فارغ التحصیلان و پیشرفت حرفه ای آنان توسعه یابد(9).
چاو با توجه به اهمیت و نقش فرایند اجتماعی شدن حرفه ای؛ بر لزوم برخورداری از یک چهارچوب اوليه براي توسعه حيطه هاي مشخص این فرایند تاکید می نماید .بدین منظور وی چهارحیطه زیر را بر شمرده است:
الف)حيطه مهارت هاي انجام كار: در این حیطه به اين نكته كه هر فرد وظايف مرتبط با شغل خود را ياد مي گيرد؛ اشاره شده است.به عقیده فيشر يادگيري انجام وظايف شغلي، بطور روشن يك بخش حياتي از اجتماعي شدن مي باشد.هم چنين اگر چه مهارت انجام كار مرتبط با موضوعاتي است كه به طور غير مستقيم با اجتماعي شدن حرفه اي در ارتباط است(براي مثال برنامه هاي آموزشي، تجارب پيشين، تحصيل و…)اما تشخيص اينكه چه چيزي نياز است تا يادگرفته شود و به چه میزان هر فردي بايد دانش، مهارت و توانايي را فرابگیرد، به طور مستقيم تحت تاثير فرايند اجتماعي شدن مي باشد.
ب)حيطه ارتباطات بين فردي: در این حیطه تاکید شده است که تعاملات و ارتباطات بین فردی، نقش اساسی را در فرایند اجتماعی شدن ایفا می کند و اين ارتباطات كاري بطور معمول بوسيله شخصيت هاي منحصر به فرد اعضاي سازمان مرتبط با كار يا غير مرتبط با آن شكل مي گيرد.ضمن اینکه خصيصه شخصيتي، پويايي گروهي و به طور مشابه علايق غير شغلي، علاوه بر تقابلات كاري و ارتباطات سازماني تعريف شده از نظر ساختاري، بر روي مهارت ها و رفتار هاي اجتماعي هر فرد كه مورد قبول اعضاي ديگر سازمان است؛ تاثير گذار خواهد بود.
ج)حیطه مدیریت و سياست هاي سازماني: فرایند اجتماعي شدن در این حیطه بر موفقيت فرد در به دست آوردن اطلاعات مرتبط با ارتباطات رسمي و غير رسمي شغلي و قدرت درون سازمان تاکید دارد.به عبارتی يادگيري و سازگاری موثر در يك سازمان يا شغل جديد مي تواند از طريق اطلاعات افرادي كه داناتر و قدرتمندتر نسبت به ديگران هستند ، تاثیر بپذیرد.بنابر پيشنهاد شين كارمند جديد بايد الگوهاي رفتاري موثر براي نقش جديد خود كه دلالت بر بعد سياسي اجتماعي شدن حرفه اي دارد؛ را ياد بگيرد.
د)حیطه ارزش ها و اهداف سازماني: در بسياري از تعاريف اجتماعي شدن، يادگيري اهداف و ارزش هاي خاص سازماني، به عنوان یکی از ابعاد مهم در فرایند اجتماعی شدن مورد تاکید قرار گرفته است.در این خصوص شين نیز معتقد است اجتماعي شدن شامل درك قوانين و اصولي است كه تماميت سازمان را حفظ مي كند.لذا يادگيري ارزش ها و اهداف سازمان، اهداف و ارزش هاي ضمني ، غير رسمي و نانوشته ای را كه از سوی مدیران حمايت مي شود؛ توسعه مي دهد.هم چنين بعد ارزش ها و اهداف سازماني افراد را به سازمانی بزرگتر، فراتر از محدوده شغلي هر فرد و محيط كاري مرتبط مي كند.
تشخیص محتوی و مضمون اجتماعی شدن حرفه ای منجر به شفاف سازی ارتباط بین حیطه های اجتماعی شدن و نتایج حاصل از آن می گردد.بعنوان مثال افرادی که در حیطه مدیریت و سیاست های سازمانی به طورکامل اجتماعی شده اند، نسبت به افرادی که دراین حیطه به درستی اجتماعی نشده اند، شانس پیشرقت و ترقی بالاتری دارند.لذا اگر فردی در همه حیطه های اجتماعی شدن حرفه ای به جز در یکی، نمره بالایی کسب نماید، ممکن است با مشکل بزرگی روبرو گردد، بنابراین ممکن است فرد به درستی وظیفه خود را انجام دهد و با دیگران نیز به خوبی ارتباط برقرار نماید، اما نقص در یادگیری اهداف و ارزش های سازمانی، چالش بزرگی را در مسیر پیشرفت شغلی آن فرد قرار می دهد (6).
و اما در نظام سلامت که نیروی انسانی پایه و اساس آن را به خود اختصاص می دهد و پرستاران بزرگترین گروه ارائه دهنده خدمات را تشکیل می دهند.(2)نقش پرستار و حرفه پرستاري به عنوان رشته اي مستقل و شاخه اي از علوم پزشكي كه دانش آموختگان آن به عنوان عضوي از تيم سلامت در عرصه هاي مختلف مربوط به آن، به ارائه خدمات بهداشتي، آموزشي، پژوهشي، مشاوره اي، پيشگيري، مديريتی و حمايتي و مراقبت هاي درماني و توانبخشي مي پردازند؛ کاملا مشخص است(35).بنابراین توانمندی حرفه ای آنان می تواند نقش مهمی در تحقق اهداف این نظام ایفا نماید.بدین لحاظ همواره یکی از دغدغه های متولیان سلامت در کشورهای مختلف، میزان توانمندی حرفه ای پرستاران بوده و هست(2).توانمندی حرفه ای که در جریان تعامل با دیگران و روابط کاری مشترک شکل می گیرد و مستلزم درک و شناخت نسبت به نقش ها، ارزش ها و رفتارهای مربوط به حرفه یا گروه اجتماعی جدیدی است که فرد از طریق یادگیری و درونی سازی آنها بدان دست می یابد(1).
لذا می توان اذعان داشت كه پدیده توانمندی حرفه ای/ حرفه ای شدن نه تنها از مفاهیم بنیادی و پایه ای پرستاری است(7)بلکه بخشی از فرایند اجتماعی شدن در حرفه نیز قلمداد می شود از اینرو باید در طول دوره تحصیل به خوبی تقویت و تثبیت گردد(2).ضمن اینکه تجربه اجتماعی شدن حرفه ای عاملی کلیدی و موثر در تصمیم گیری حرفه ای بوده(16)و با کسب اعتماد به نفس همراه می باشد(20).دانشجوی پرستاری با اجتماعی شدن حرفه ای می تواند تعهد لازم در این حرفه را به دست آورد و با مشکل گشایی و رعایت مقررات و تفکر انتقادی لازم همانند یک پرستار عمل کند(2).زیرا بخش مهمی از رفتار حرفه ای پرستاران در دوران دانشجویی و از طریق آموزش و یادگیری شکل می گیرد(29).
پرستاران همواره به عنوان بزرگ ترین بخش از نیروهای حرفه ای، در خط مقدم ارائه خدمات در سیستم بهداشتی درمانی ، بیشترین تماس را با مددجویان دارند و دارای نقش ها و وظایف متعدد و گسترده ای هستند.پرستاری به دلیل همین تعدد و پیچیدگی نقش ها ، یک فعالیت حرفه ای است که نیاز به احساس مسئولیت ، دقت و هوشیاری زیادی دارد.بنابراین هرگونه کمبود و نارسایی در این گروه، مستقیما بر روی کیفیت و کمیت مراقبت های بهداشتی و در نهایت سلامت افراد و جامعه تاثیر خواهد گذاشت(15).لذا پرستاران به عنوان اعضای کلیدی گروه نه تنها نقشی انفعالی ندارند؛ بلکه در هر نقطه از مسیر تکامل حرفه ای به اقتضای نقش حرفه ای شان قادر به تغییر می باشند.این تغییرات بستگی به تجارب گذشته، نوع و شکل آمادگی های آموزشی، فرصت های بازاندیشی در عملکرد، باورها و ارزش های حاصل از برنامه های آموزشی و سازمان های حرفه ای آنها دارد(1) .
آنچه مسلم است برای پرستار شدن فقط داشتن مدرک پرستاری و انجام مجموعه ای از فعالیت ها برای افرادیکه اجبارا” نیازمند به دریافت خدمات مراقبتی هستند؛ کافی نیست.بلکه باید مسئولانه پرستار باشیم.به بیانی دیگر پرستار بودن چیزی فراتر از دانش و یا انجام دادن مجموعه ای از مهارت ها و فنون حرفه ای است.بدین لحاظ باید اذعان داشت که از این نظر دنیای پرستاری بسیار عمیق تر از آن است که به راحتی درک شود(7).زیرا پرستاری مستلزم مهارت های خاص و بکارگیری دانشی است که بر پایه ی آموزش های تئوری و بالینی صحیح قرار دارد(12).همچنین عدم آمادگی کافی و مناسب دانشجویان برای شروع فعالیت ها در حیطه پرستاری باعث عدم پیشرفت دانش و مهارت های مورد نیاز همگام با تغییرات سریع تکنولوژی امروزه می شود.تحقیقات نشان داده اند که با وجود برخورداری فارغ التحصیلان از مبانی علمی و نظری کافی این افراد در محیط های عملی و بالینی از کارایی و مهارت لازم برخوردار نبوده و عدم توانایی فارغ التحصیلان در مواردی مثل به کارگیری مسائل نظری در عمل، مشکل گشایی و انجام مهارت های مربوط به حیطه حرکتی متجلی است(29).
صلاحيت پرسنل مراقبت بهداشتي بر پايه آموزش و دانشي است كه به آنها آموخته شده است بعبارتی برنامه آموزشي يك عامل كليدي در تعيين ارزشها، اهداف و موضوعات آموزشي است(35).بیشلوت در مطالعه خود صلاحیت های حرفه ای یک پرستار را شامل توانایی کار به صورت مستقل با رویکردی مبتنی برعلم، آگاهی چند فرهنگی و احساس مسئولیت حرفه ای برمی شمرد(5).لذا هرگونه كاستي و نقصان در اين آموزش، تأثيرمستقيم بر فراگيري مهارت هاي باليني و در نهايت، سلامت جامعه دارد(35).
پرستاران در سراسرجهان در مورد دسته ای از ارزش های حرفه ای توافق دارند.این ارزش های حرفه ای شامل احترام به مقام انسانی، حمایت از حریم شخصی بیمار، حمایت از صدمات و حفظ مسئولیت های حرفه ای و شخصی می باشد(9).هم چنین چهار هدف مهم پرستاری شامل پیشبرد بهبودی، پیشگیری از بیماری، حفظ سلامتی و تسهیل در تطابق می باشد(12).
پیشینه مفهوم اجتماعی شدن در ادبیات پرستاری به سال 1958 و قبل از آن باز می گردد(1).در مورد مفهوم اجتماعی شدن حرفه ای تعاریف و توصیف های متعددی و در عین حال متغیری در ادبیات پرستاری ارائه شده است که در اغلب آنها اجتماعی شدن حرفه ای فرایند درونی کردن و تکامل هویت حرفه ای از طریق کسب دانش، مهارتها، نگرش ها، باورها، ارزش ها، هنجارها و استانداردهای اخلاقی جهت ایفای نقش حرفه ای تعریف شده است(1).به عبارت دیگر اجتماعی شدن حرفه ای به عنوان فرایندی تعریف شده است که طی آن افرد فرهنگ یک حرفه را یاد می گیرند(36).در پرستاری اجتماعی شدن رسمی، از طریق آموزش های که مدرسین می دهند؛ اتفاق می افتد و اجتماعی شدن غیررسمی از طریق یادگیری های اتفاقی مانند مشاهده رفتار پرستاران، شنیدن مباحث پرستاران، مدرسین و مدیران اتفاق می افتد، اکثر پرستاران اتفاق نظر دارند که تجارب اجتماعی شدن غیر رسمی اغلب قدرتمندتر و به یادماندنی تر از اجتماعی شدن رسمی است(29).بنابراین می توان چنین بیان نمود که اجتماعی شدن حرفه ای فرایند تعاملی پیچیده ای است.که طی آن تعاملی بین، گروهی که پدیده اجتماعی شدن را تجربه می کنند و گروهی که خود عوامل اجتماعی کننده هستند؛ شکل می گیرد(1).
به علاوه از نظر گری، اجتماعی شدن حرفه ای در قالب فرایندی تعریف شده است که طی آن افراد، فرهنگ یک حرفه را می آموزند.تا از این طریق ارزش ها، نگرش ها و شیوه های متمایز کننده یک حرفه را به دست آورند.فراگیری فرهنگ به انگیزش و خودمدیریتی نیاز دارد(36)بدین لحاظ اجتماعی شدن حرفه ای، روند غیر ارادی درونی کردن ارزش ها، رسوم، تعهدات و مسئولیت های حرفه ای است و پیامد غیراجباری ورود به حرفه محسوب می شود(1).لذا اجتماعی شدن حرفه ای فرایند توسعه مهارت ها، دانش، رفتار و تعهد حرفه ای می باشد که به طور هم زمان با فرایند آموزشی اتفاق می افتد(37).
دین محمدی نیز معتقد است اجتماعی شدن حرفه ای، جنبه حیاتی تکامل دانشجویان پرستاری است.این فرایند با ورود افراد به برنامه آموزش پرستاری آغاز شده و با اتمام آموزش پرستاری و ورود به محیط های کاری ادامه می یابد.درواقع، اجتماعی شدن حرفه ای پیامد خواسته یا ناخواسته فرایند آموزشی و تجارب محیط کار می باشد(1)در تایید این مطلب شهیم می نویسد : اجتماعی شدن حرفه ای یک فرایند لازم و ضروری در حرفه پرستاری است که باید بیشتر در برنامه های پرستاری به آن توجه شود و مشکلاتی که در این راه وجود دارد باید با ارتقائ مواردی مانند : درک از پرستاری، هدایت اعضا هیات علمی و مدیریت و حمایت های خدمات پرستاری برطرف شوند(2).
بدین ترتیب اجتماعی شدن حرفه ای در پرستاری در چندین مرحله اتفاق می افتد.ابتدا تغییر وسیعی در اهداف اجتماعی دانشجو رخ داده و باعث می شود که او حرفه پرستاری را به عنوان یک مهارت انتخاب کند و در وظایف شغلی مشخص آن مهارت پیدا کند، سپس گروه منبع (دانشجویان)، ارزش های گروه کاری را درونی کرده و نگرش ها، ارزش ها و رفتارهایی را که از طریق این گروه تعیین می شود؛ به عهده می گیرد(9).
بنابراین نه تنها اجتماعی شدن حرفه ای نتیجه عملکرد توام فرایند های آموزشی و تجارب محیط کار است بلکه پیامد خواسته و ناخواسته برنامه های آموزشی و محیط کاری نیز می باشد و خود نیز منشا نتایج مطلوب و در برخی اوقات، نتایج ناخوشایند می باشد(1).
همانگونه که گفته اند این فرایند بخش ویژه ای از اجتماعی شدن ثانویه است و مربوط به القای نقش حرفه ای به ویژه بعد از فارغ التحصیلی دانشجو از دانشگاه می باشد.فرهنگ پرستاری تاثیر قدرتمندی بر اعضای جدید می گذارد و آنان را در نقش پرستاری شان، با همه رفتارها و ارزش های درون آن اجتماعی می کند(26).
نکته بسیار مهم این است که بررسی ادبیات موجود در زمینه اجتماعی شدن حرفه ای، نتایج و پیامدهای مثبت و منفی فراوانی را روشن می سازد که برخی از آنها معطوف به فرد و برخی نیز به سازمان ها و محیط های حرفه ای او مربوط می شود.کسب هویت حرفه ای هدف اصلی و پیامد با ارزش اجتماعی شدن حرفه ای فرد است.هویت حرفه ای در اثر تعامل با دیگر پرستاران و از طریق درونی کردن دانش، هنجارها، ارزش ها و فرهنگ حرفه پرستاری توسعه می یابد(1).
مطالعات نشان می دهد که هر چقدر پرستاران نسبت به خودشان ارزش قایل باشند و از همدیگر حمایت نمایند، هویت حرفه ای آنان بیشتر تقویت می شود.لذا«احساس پرستار بودن» درمقابل «کارپرستاری کردن» هرکدام به نوعی خاص و البته متفاوت این هویت حرفه ای را تحت تاثیر قرار می دهد(7).اجتماعی شدن حرفه ای، دانشجویان را درگیر بازسازی نقش های خود و ایجاد تغییراتی در ساختارهای شخصی می نماید.بعضی تغییرات در جریان این فرایند، هویت نقش حرفه ای شان را بسیار تقویت می کنند درحالیکه برخی ممکن است تاثیر اندکی در این ارتباط داشته باشند(1).لذا اجتماعی شدن حرفه ای چیزی بیش از انتقال دانش و مهارت، شرایط پیشرفت و گسترش پرستاری را فراهم می کند و کلید حفظ حیات و دینامیک حرفه است(29).
آموزش پرستاري امروزه با پيچيدگي هايي در محيط آموزش نظري و باليني مواجه است . برنامه ريزان آموزشي بايد بكوشند تا با مساعدكردن زمينه براي استفاده بهينه از منابع موجود، شرايطي را فراهم سازند كه دانشجويان بتوانند دانش و مهارت لازم را براي حرفه آينده خود كسب نمايند(35).
به بیانی دیگر برنامه های آموزشی باید به گونه ای باشد که زمینه های علمی ومهارت های مناسبی را مطابق با نیازهای جامعه و حرفه در دانش آموختگان پرستاری ایجادنمایند(2).بنابراین از دیگر پیامدهای مثبت اجتماعی شدن حرفه ای می توان به ماندن فرد در حرفه، تعهد حرفه ای و سازمانی، رضایت شغلی و حرفه ای، اعتماد به نفس و خودآگاهی، پذیرش نقش حرفه ای، انگیزش درونی، بهره وری و مراقبت پرستاری کل نگر اشاره نمود که همگی حاصل سازگاری موثر فرد با نقش حرفه ای و پذیرش آن می باشند(38).
یکی از اهداف آموزش پرستاری تکامل حرفه ای است و یکی از راههای پیشبرد این تکامل، تعریف و آموزش مفهوم از خود حرفه ای به دانشجویان است، دراین رابطه می توان نوشت، مفهوم از خود حرفه ای، نگرش فرد در ارتباط با نقش های حرفه ای خود بوده و شامل اطمینان به خود و احترام به خویشتن به عنوان یک پرستار می باشد که ابعادی از قبیل انعطاف پذیری، خلاقیت، دانش، مهارت، ارتباط حرفه ای، رضایت شغلی و رهبری را در بر می گیرد(39).
نسلر اظهار می دارد که یک پرستار اجتماعی شده، در حرفه خود متعهد خواهد شد و از یک رویکرد پرستاری، جهت مشاهده و حل کردن مشکلات استفاده خواهد کرد و مانند پرستاری فکرخواهد کرد که مهارت های تفکرانتقادی مشخص ومنظم را توسعه می دهد(30).شهیم نیز معتقد است باتوجه به اینکه بخشی از شایستگی حرفه ای در تعامل با دیگران و روابط کاری مشترک و کار تیمی شکل می گیرد، دوران تحصیل باید شرایط اجتماعی شدن دانشجویان را فراهم سازد.لذا دانشجویان مبتدی باید با دانش، مهارت و رفتارهای خاص فرهنگ پرستاری، سازگار شده تا بتوانند هویت و فلسفه شغلی خود را توسعه داده و در حرفه خود اجتماعی شوند(2).
نکته حائز اهمیت دیگر این است که چون اجتماعی شدن حرفه ای ماهیتی پیچیده، متنوع و غیر قابل پیش بینی دارد، لذا همیشه نتایج مثبتی به همراه نخواهد داشت ، به ویژه اینکه در برخی از مطالعات اثرات منفی آن بسیار برجسته گزارش شده است.ازجمله پیامدهای منفی اجتماعی شدن در حرفه پرستاری می توان به کاهش انگیزه، تضعیف روحیه و کاهش بهره وری و کیفیت مراقبت از مددجویان اشاره نمود.آگاهی از ویژگی های مفهوم اجتماعی شدن و پیامدهای گسترده آن، بیش از پیش منجر به ارتقای جایگاه ، اهمیت و کاربرد این مفهوم در حرفه پرستاری می گردد و ابزاری اکتشافی برای بررسی و تحقیق بیشتر و گسترش بدنه دانش موجود در این حرفه محسوب می شود(1).
در جریان فرایند اجتماعی شدن به عنوان فرایندی که ارزش ها و انتظارات جامعه از یک گروه خاص شکل گرفته و نسل به نسل انتقال می یابد اگرچه این ارزش ها و انتظارات متنوع و متفاوت است اما ذات وجودی این پدیده همواره حرف گوناگون ازجمله پرستاری را تحت تاثیر قرار می دهد.در این میان نکته حائزاهمیت این است که نگاه جامعه به پرستاری و حساسیت افکارعمومی به آن تصور ویژه ای از حرفه پدید آورده است.این تصور هرچه که هست پرستاران را شدیدا”متاثر می نماید و بر هویت حرفه ای آنان تاثیر می گذارد(7).
ثابت شده که اجتماعی شدن تاثیر چشمگیری بر تکامل شخصیت حرفه ای فرد که محصول نهایی درونی کردن ارزش های خاص حرفه است؛ دارد.در پرستاری این تاثیر در دو ویژگی مهم کسب وحفظ نقش حرفه ای و سرکوب ابهامات ذاتی درون نقش ظاهر می شود(1).در همین راستا تکامل حرفه ای یک مساله جدی و حیاتی است و برنامه های آموزشی این رشته باید به گونه ای طراحی شوند که علاوه بر رشد و توسعه فکری دانشحویان، زمینه برای کسب تبحر و مهارت بالینی دانشجویان مساعد گردد(40).
در سال های اخیر، تاکید بسیاری بر «حرفه ای بودن پرستاری» شده است ، زیرا سیستم مراقبتی- بهداشتی نیازمند پرستارانی است که به طور موفقیت آمیزی با اعضای تیم چندرشته ای، بیماران و خانواده آنان ارتباط برقرار نمایند(20).همچنین با توجه به افزایش شمار دانشجویان رشته پرستاری بعلت افزایش نیاز جامعه و به تبع آن ورود گسترده فرهنگ های مختلف به جمع اين گروه، نیاز بیشتری به بررسی اجتماعی شدن حرفه ای دانشجویان وجود دارد(2).فرایند حرفه ای شدن یکی از مسائلی است که در عصر کمبود پرستاری می بایست روی آن تمرکز بیشتری صورت بگیرد(7).
حرفه ای شدن از مفاهیم بنیادی پرستاری است(2)این پدیده حاصل تعامل فرد، محیط کاری و ارتباطات بین فردی و همچنین فرهنگ و زمینه های فرهنگی و ارزشی پیرامون آن می باشد.تجربه حرفه ای شدن یکی از مسائلی است که در برخورد و حل معضلات حرفه ای باید به آن عنایت بیشتری نمود.فراهم کردن شرایط دانایی، تجربه محوری و استقلال در عمل و فراهم نمودن شرایط ارائه مراقبت های پرستاری اصولی و همه جانبه از الویت های مهم حرفه ای در پرستاری ایران قلمداد می شود(7).بنابراین اجتماعی شدن حرفه ای، فرایندی اجتناب ناپذیر در هر حرفه است و نقش مهمی در توسعه و ارتقائ هویت حرفه ای بازی می کند و ازسوئی ارتباط حرفه ای براساس هویت حرفه ای و اجتماعی شدن حرفه ای شکل می گیرد(20).همچنین اجتماعی شدن حرفه ای در برگیرنده سه طبقه هویت حرفه ای، تعلق حرفه ای و یادگیری مفاهیم و مهارت های حرفه ای است.پذیرش هویت جدید به عنوان پرستار برای دانشجویان اهمیت دارد.آنها از یک سو توانایی خود را برای ایفای نقش های پرستار بررسی می کنند و از سویی دیگر ابعاد مختلف حرفه پرستاری را از نظر تناسب با اهداف و خواسته های خود ارزیابی می کنند.تعلق حرفه ای نشان می دهد یکی از جنبه های مهم تجربه دانشجویان این است که از سوی پرستاران، سایر اعضای تیم درمان و… به عنوان عضوی از گروه یا عضوی از حرفه پذیرفته شوند(41).همچنین هویت حرفه ای در طول زمان و در تعاملات با افراد تشکیل دهنده آن با یکدیگر تقویت و تثبیت می گردد و این درواقع بخشی از فرایند «اجتماعی شدن » در یک حرفه قلمداد می شود.به طور یقین فرایند ورود به یک محیط سازمانی، فرد را با دنیای جدیدی مواجه می نماید که حاصل این تعامل تشکیل هویت حرفه ای فرد می باشد.اصولا ادراک حرفه ای افراد در 2-3 سال اول ورودشان به هر حرفه شکل می گیرد واین ادراک که شالوده هویت حرفه ای فرد راتشکیل می دهد،هدایت گر اعمال حرفه ای او برای یک دوره طولانی مدت می شود(7).
نتایج مطالعه خادمیان و شریف نشان داد برخی از دانشجویان مبتدی در سال اول تحصیلی در فرایند اجتماعی شدن حرفه ای خود نسبت به بازخوردها و تجربه های مختلف بسیار حساس هستند.به عنوان مثال معلوم شد بازخورد منفی از سوی استاد باعث اندیشیدن به انصراف از تحصیل در یکی از دانشجویان شده است یا برخی از دانشجویان در توانایی خود برای پرستار شدن دچار تردید شده اند.این مطلب نشان می دهد که این دانشجویان در آغاز شکل دهی هویت حرفه ای خود به حمایت بیشتری نیاز دارند.بنابراین اساتید باید نسبت به این واکنش های دانشجویان آگاه باشند تا بتوانند آنها را به موقع شناسایی کنند و تدابیر مناسبی در جهت پیشگیری از آسیب به هویت حرفه ای دانشجویان و ایجاد احساسات منفی در آنها به کار گیرد(41).
عوامل تشکیل دهنده بعد محیط در آموزش پرستاری شامل فاکتورهای اجتماعی و فیزیکی تعلیم و تربیت می باشد.فاکتورهای فیزیکی محیط بر یادگیری تاثیر می گذارد و محیط فیزیکی در آموزش پرستاری بسیار وسیع و گسترده است.تجربه نشان داده است که برای ایجاد محیط مناسب و دلپذیر فاکتورهای انسانی بیشتر از عوامل بالینی به لحاظ گستردگی و تعهد برای دانشجویان هیجان آور و توام با تنش روانی می باشد.حضور مربی و پرسنل پرستاری به عنوان یک حمایت کننده موجب می شودتا محیط یادگیری برای دانشجویان لذت بخش شود و میزان فشار روحی آنان کمتر شده و مقابله با عوامل ایجادکننده استرس آسانتر شود(39).
پرایس براساس نتایج حاصل از سر شماری های به عمل آمده، درخصوص میزان کناره گیری رشدیابنده در بین دانش آموختگان پرستاری اعلام می کند که بین 30 تا 61درصد از فارغ التحصیلان جدید پرستاری تمایل به کناره گیری از شغل طی اولین سال تجربه حرفه ای خود دارند(16). فنگ نیز اظهار میدارد: در ایالت متحده امریکا، پرستاران تازه فارغ التحصیل، دراولین سال استخدام به میزان 30 درصد و در دومین سال به میزان 57درصد، متقاضی کناره گیری داوطلبانه از حرفه



قیمت: 10000 تومان